Poradnik

Vendor lock-in w AI i danych: jak go uniknąć

Vendor lock-in to zależność od dostawcy, przy której zmiana dostawcy byłaby tak kosztowna lub tak pracochłonna, że do niej nie dochodzi. Na tej stronie pokazujemy, w których obszarach projektów dotyczących AI i danych powstaje vendor lock-in, co mogą Państwo ustalić przed podpisaniem umowy, kiedy związanie się z jednym dostawcą jest do przyjęcia i ile kosztuje zmiana dostawcy.

Pojęcia

Co oznaczają vendor lock-in, efekt lock-in i koszty zmiany dostawcy

Vendor lock-in oznacza zależność od dostawcy, przy której zmiana dostawcy byłaby tak kosztowna lub tak pracochłonna, że do niej nie dochodzi. Unijny akt w sprawie danych używa w polskiej wersji językowej określenia „uzależnienie od jednego dostawcy” [1].

Efekt lock-in to wpływ, jaki wysokie koszty zmiany dostawcy wywierają na klienta. Im droższa byłaby zmiana, tym słabsza jest motywacja do wyboru innego dostawcy. W projektach dotyczących AI i danych zależność od dostawcy zwykle rośnie wraz z czasem korzystania z usługi, ponieważ u dostawcy przybywa danych i powstają kolejne interfejsy do własnych systemów firmy.

Koszty zmiany dostawcy to wszystkie koszty, które taka zmiana powoduje. Należą do nich opłaty pobierane przez dotychczasowego dostawcę, czas pracy potrzebny na przeniesienie danych i modeli, odtworzenie funkcji oraz opłaty za miesiące, w których stare i nowe rozwiązanie działają równolegle. Wysokość kosztów zmiany pokazuje, jak mocno firma jest związana ze swoim dostawcą.

Suwerenność cyfrowa jest pojęciem szerszym. Obejmuje swobodę decydowania jako całość, a więc także pytania, gdzie leżą dane i do kogo należy model. Vendor lock-in dotyczy jednego z tych pytań, a mianowicie tego, czy zmiana dostawcy pozostaje ekonomicznie możliwa.

Cztery punkty kontrolne swobody decydowania opisuje strona Suwerenność cyfrowa w AI dla średnich firm.
Przyczyny

Vendor lock-in w AI i danych: pięć obszarów, w których powstaje

W projektach dotyczących AI i danych wyróżniamy pięć obszarów, w których może powstać zależność. Tabela podaje dla każdego obszaru, jak dochodzi do zależności i jakie zabezpieczenie mogą Państwo wprowadzić przed podpisaniem umowy. Trzecia kolumna może posłużyć Państwu jako lista kontrolna do oceny oferty.

ObszarJak powstaje zależnośćZabezpieczenie przed podpisaniem umowy
Formaty danych i eksport danych Dane są zapisane w formacie, który odczytuje wyłącznie platforma dostawcy, albo za eksport dużych ilości danych dostawca pobiera opłatę. Proszę zapisać w umowie, w jakim formacie i w jakim terminie otrzymają Państwo komplet swoich danych oraz ile kosztuje ich eksport.
Funkcje dostępne tylko na jednej platformie Przygotowanie danych, trenowanie lub dostarczanie modelu korzysta z funkcji, których żaden inny dostawca nie oferuje w tej samej postaci. Przy zmianie dostawcy takie funkcje trzeba odtworzyć. Proszę uzyskać od dostawcy listę części rozwiązania, które korzystają z takich funkcji. Proszę stosować te funkcje tylko tam, gdzie płynąca z nich korzyść uzasadnia nakład pracy na ich późniejsze odtworzenie.
Model i sposób trenowania Wytrenowanego modelu nie da się wydzielić z platformy albo nikt poza dostawcą nie potrafi powtórzyć trenowania. Proszę uzgodnić, że otrzymają Państwo model w postaci kontenera albo w otwartym formacie i że trenowanie będzie udokumentowane w sposób zrozumiały dla osób trzecich.
Wiedza o utrzymaniu u dostawcy lub wykonawcy Tylko dostawca lub wykonawca wie, jak monitorować i ponownie trenować model oraz co robić w razie awarii. Proszę uzgodnić, że dokumentacja, instrukcja postępowania na wypadek awarii i szkolenie wchodzą w zakres umowy.
Okres obowiązywania umowy i model licencyjny Długi minimalny okres obowiązywania umowy wiąże Państwa także wtedy, gdy rozwiązanie przestało odpowiadać potrzebom. Przy cenach za użytkownika lub za wywołanie koszty rosną wraz z wykorzystaniem. Przed podpisaniem umowy proszę przeliczyć okres jej obowiązywania, termin wypowiedzenia i możliwe zmiany cen. Proszę też ustalić, które elementy wymagają licencji i jak dostawca wspiera przejście do innego dostawcy.

Istnieją otwarte standardy kontenerów i formatów modeli. Kontener łączy model z jego środowiskiem uruchomieniowym i wymaganymi bibliotekami. Open Container Initiative powstała pod auspicjami Linux Foundation i rozwija specyfikacje formatu, uruchamiania i dystrybucji kontenerów [2].

ONNX to otwarty format modeli uczenia maszynowego. Ma umożliwiać używanie modelu w różnych narzędziach i środowiskach uruchomieniowych [3]. Dla każdego modelu trzeba osobno sprawdzić, czy da się go przenieść do tego formatu i czy po konwersji daje te same wyniki.

Ocena

Kiedy związanie się z jednym dostawcą jest do przyjęcia

Związanie się z jednym dostawcą samo w sobie nie jest szkodliwe. Firma, która wynajmuje platformę utrzymywaną przez dostawcę, powierza mu utrzymanie i konserwację, a w zamian godzi się na zależność. Dla firmy bez własnego zespołu utrzymania taka platforma może być właściwym wyborem.

Związanie się z dostawcą jest do przyjęcia, gdy oszacowali Państwo koszty późniejszej zmiany, korzyść z platformy uzasadnia te koszty w Państwa ocenie, a umowa reguluje zasady wyjścia. Ryzyko powstaje wtedy, gdy nikt w firmie nie zna kosztów zmiany dostawcy albo gdy dostawca może zmieniać ceny i warunki, a przejście do innego dostawcy nie jest już ekonomicznie możliwe.

Koszty działania modeli na własnym sprzęcie policzyliśmy dla kart graficznych w czterech scenariuszach. W każdym z tych scenariuszy wynajęta chmura w UE była tańsza niż własny sprzęt. Przy najmniejszym serwerze w naszym wyliczeniu personel potrzebny do jego utrzymania kosztował miesięcznie ponad czterokrotnie więcej niż amortyzacja.

Pełne wyliczenie ze 110 datowanych źródeł cenowych (stan cen: lipiec 2026) znajduje się w artykule Suwerenna AI, policzona uczciwie: ile naprawdę kosztuje on-premises.
Koszty zmiany

Ile kosztuje zmiana dostawcy: modelowe wyliczenie kosztów zmiany

Koszty zmiany dostawcy można oszacować jeszcze przed podpisaniem umowy. Poniższe wyliczenie modelowe pokazuje sposób liczenia na fikcyjnym przykładzie. Posługuje się osobodniami i opłatami miesięcznymi, aby mogli Państwo podstawić własne stawki. Wszystkie wartości wejściowe są dowolnie przyjętymi założeniami i nie pochodzą z doświadczenia.

Przykład wyliczenia dla przeniesienia prognozy zapotrzebowania do innego dostawcy (Wyliczenie modelowe). Firma utrzymuje prognozę zapotrzebowania na platformie dostawcy i płaci za tę usługę opłatę miesięczną. Następnie przechodzi do innego dostawcy. Pracę przy zmianie podajemy w osobodniach, niezależnie od tego, czy wykonują ją własni pracownicy, czy wykonawca.

PozycjaZałożenie
Eksport danych i konwersja do innego formatu 15 osobodni
Odtworzenie funkcji, które były dostępne tylko na dotychczasowej platformie 40 osobodni
Ponowne trenowanie i sprawdzenie modelu, ponieważ nie da się go przenieść 25 osobodni
Przygotowanie nowego zespołu utrzymania do pracy 10 osobodni
Równoległe działanie starego i nowego rozwiązania 3 opłaty miesięczne
Pozostały okres obowiązywania starej umowy po wyłączeniu rozwiązania 4 opłaty miesięczne
Suma 90 osobodni i 7 opłat miesięcznych

Suma wynosi 90 osobodni i 7 opłat miesięcznych. Kwotę w euro otrzymają Państwo, mnożąc osobodni przez swoją stawkę za osobodzień, a miesiące przez swoją opłatę miesięczną. Wyliczenie nie obejmuje opłaty dotychczasowego dostawcy za zmianę. Pomija też bieżące koszty nowego rozwiązania, ponieważ nie są one kosztami zmiany dostawcy.

Pięć z sześciu pozycji odpowiada pięciu obszarom z tabeli powyżej, każda jednemu z nich. Jeśli model da się przenieść jako kontener, a rozwiązanie nie korzysta z funkcji dostępnych tylko na dotychczasowej platformie, w wyliczeniu modelowym odpadają pozycje druga i trzecia. Pozostaje wtedy 25 osobodni i 7 opłat miesięcznych. Każdy miesiąc, o który pozostały okres obowiązywania umowy jest krótszy, zmniejsza sumę o kolejną opłatę miesięczną.

Wysokość poszczególnych pozycji w Państwa sytuacji można określić dopiero na podstawie Państwa umowy i rozwiązania. Dlatego proszę podstawić do wyliczenia własne wartości.

Ramy prawne

Co unijny akt w sprawie danych (Data Act) mówi o zmianie dostawcy

Unijne rozporządzenie znane jako akt w sprawie danych (Data Act) zawiera osobny rozdział o zmianie dostawcy usług przetwarzania danych [1]. Usługą przetwarzania danych rozporządzenie nazywa usługę, która zapewnia sieciowy dostęp na żądanie do zasobów obliczeniowych ze wspólnego zbioru. Według motywów rozporządzenia należą do nich trzy powszechne modele chmury, czyli infrastruktura, platforma i oprogramowanie jako usługa (IaaS, PaaS i SaaS). Rozporządzenie stosuje się od 12 września 2025 r.

Dostawcy usług przetwarzania danych muszą określić prawa klienta związane ze zmianą dostawcy w umowie zawartej na piśmie. Klient może przejść do innego dostawcy albo na lokalną infrastrukturę ICT. Umowa musi wskazywać maksymalny okres wypowiedzenia, który rozpoczyna proces zmiany dostawcy i nie może przekraczać dwóch miesięcy.

Od 12 stycznia 2027 r. dostawcy nie mogą już nakładać na klienta opłat z tytułu zmiany dostawcy za proces zmiany. Do tego dnia dopuszczalne są wyłącznie obniżone opłaty z tytułu zmiany dostawcy, które nie przekraczają kosztów dostawcy bezpośrednio związanych z tym procesem. Standardowych opłat za usługę i kar za wcześniejsze rozwiązanie umowy rozporządzenie nie zalicza do opłat z tytułu zmiany dostawcy.

Niektóre usługi rozporządzenie wyłącza z części obowiązków dotyczących zmiany dostawcy, w tym z przepisów o opłatach z tytułu zmiany dostawcy. Należą do nich usługi, których większość głównych cech opracowano na zamówienie indywidualnego klienta i które nie są oferowane komercyjnie na szeroką skalę.

Opłaty z tytułu zmiany dostawcy w rozumieniu rozporządzenia to opłaty nakładane przez dotychczasowego dostawcę. Nie należy do nich nakład pracy we własnej firmie na przeniesienie, odtworzenie funkcji i działanie równoległe. Ten nakład ujmuje wyliczenie modelowe w poprzedniej sekcji.

Ta sekcja przedstawia treść rozporządzenia według stanu na 15 listopada 2026 r. i nie jest poradą prawną. W listopadzie 2025 r. Komisja Europejska zaproponowała zmiany w rozporządzeniu, które dotyczą także rozdziału o zmianie dostawcy i według tego stanu nie zostały przyjęte [4]. Powinni Państwo zlecić sprawdzenie pod względem prawnym, czy i jak te przepisy stosują się do Państwa umowy.

Sposób pracy

Jak uniknąć vendor lock-in: sposób pracy myBytes

Pozostają Państwo zależni od wykonawcy, jeśli tylko on wie, jak model powstał i jak się go utrzymuje. Dlatego na początku projektu ustalamy, co Państwa zespół musi otrzymać przy przekazaniu, aby mógł pracować dalej bez nas. Nasz sposób pracy mogą Państwo sprawdzić na podstawie czterech poniższych punktów.

Model działa w kontenerze

Gotowy model działa w kontenerze, dlatego można go bez zmian uruchomić w innym środowisku, na przykład u innego dostawcy albo w Państwa własnym centrum danych.

Faza 6: Wdrożenie i monitoring

Na początek wystarczają narzędzia open source

Do wersjonowania i dostarczania wystarczają narzędzia open source, dopóki o ponownym trenowaniu modelu decyduje człowiek. Platforma z licencją wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy wiele modeli i kilka zespołów korzysta z tej samej ścieżki dostarczania.

Model i dokumentacja należą do Państwa

Model, który trenujemy na Państwa danych, pozostaje Państwa własnością. Dokumentacja również należy do Państwa. Opisuje ona, co robi model i jakich danych potrzebuje.

Własny model AI: co na końcu należy do Państwa

Państwa zespół może przejąć utrzymanie

Przekazanie modelu Państwa zespołowi jest u nas osobnym etapem projektu. Obejmuje ono dokumentację, instrukcję postępowania na wypadek awarii i szkolenie. Celem jest, aby Państwa zespół po przekazaniu sam utrzymywał model.

Dopóki Państwa zespół nie przejmie utrzymania, utrzymujemy model razem z nim. W każdym projekcie osobno uzgadniamy, czy i jak długo robimy to także później.

Pracujemy tam, gdzie znajdują się Państwa dane, a na życzenie w całości on-premises w Państwa infrastrukturze.

Częste pytania o vendor lock-in

Co to jest vendor lock-in?

Vendor lock-in to zależność od dostawcy, przy której zmiana dostawcy byłaby tak kosztowna lub tak pracochłonna, że do niej nie dochodzi. W projektach dotyczących AI i danych może powstać w pięciu obszarach. Są to formaty danych, funkcje dostępne tylko na jednej platformie, model i jego trenowanie, wiedza o utrzymaniu u dostawcy lub wykonawcy oraz okres obowiązywania umowy i model licencyjny.

Czym jest efekt lock-in?

Efekt lock-in to wpływ, jaki wysokie koszty zmiany dostawcy wywierają na klienta. Im droższa byłaby zmiana, tym słabsza jest motywacja do wyboru innego dostawcy. W projektach dotyczących AI i danych zależność od dostawcy zwykle rośnie wraz z czasem korzystania z usługi, ponieważ u dostawcy przybywa danych i powstają kolejne interfejsy do własnych systemów firmy.

Jak uniknąć vendor lock-in w AI?

Przed podpisaniem umowy proszę ustalić, w jakim formacie otrzymają Państwo swoje dane i czy wytrenowany model działa bez platformy dostawcy, na przykład w kontenerze. Dokumentacja i szkolenie powinny wchodzić w zakres umowy. Proszę ponadto przeliczyć okres obowiązywania umowy, termin wypowiedzenia i możliwe zmiany cen oraz ustalić, które elementy wymagają licencji.

Czy vendor lock-in zawsze jest wadą?

Nie. Związanie się z jednym dostawcą samo w sobie nie jest szkodliwe. Platforma utrzymywana przez dostawcę uwalnia Państwa firmę od utrzymania i konserwacji i może być właściwym wyborem, gdy firma nie ma własnego zespołu utrzymania. Związanie się z dostawcą jest do przyjęcia, gdy oszacowali Państwo koszty późniejszej zmiany, korzyść uzasadnia te koszty, a umowa reguluje zasady wyjścia.

Ile kosztuje zmiana dostawcy?

Koszty zależą od konkretnej sytuacji i można je oszacować przed podpisaniem umowy. Nasze wyliczenie modelowe z dowolnie przyjętymi założeniami daje 90 osobodni i 7 opłat miesięcznych. Jeśli model da się przenieść jako kontener i nie trzeba odtwarzać funkcji platformy, w tym wyliczeniu pozostaje 25 osobodni i 7 opłat miesięcznych. Kwotę w euro otrzymają Państwo po podstawieniu własnych stawek.

Co unijny akt w sprawie danych (Data Act) mówi o zmianie dostawcy?

Rozporządzenie (UE) 2023/2854 stosuje się od 12 września 2025 r. i reguluje zmianę dostawcy usług przetwarzania danych. Okres wypowiedzenia rozpoczynający proces zmiany dostawcy może wynosić najwyżej dwa miesiące. Od 12 stycznia 2027 r. dostawcy nie mogą już nakładać opłat z tytułu zmiany dostawcy za proces zmiany. Informacje odpowiadają stanowi na 15 listopada 2026 r. i nie są poradą prawną.

Źródła

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2854 z dnia 13 grudnia 2023 r. w sprawie zharmonizowanych przepisów dotyczących sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystywania oraz w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2017/2394 i dyrektywy (UE) 2020/1828 (akt w sprawie danych), Dz.U. L, 2023/2854, 22.12.2023. Rozdział VI (art. 23-31), art. 2 pkt 8 i 36, art. 50, motywy 81, 88 i 90. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32023R2854 (dostęp 15.11.2026)

[2] Open Container Initiative: About the Open Container Initiative. https://opencontainers.org/about/overview/ (dostęp 15.11.2026)

[3] ONNX: Open Neural Network Exchange. https://onnx.ai/ (dostęp 15.11.2026)

[4] Komisja Europejska: wniosek dotyczący rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zmiany między innymi rozporządzenia (UE) 2023/2854 w odniesieniu do uproszczenia cyfrowych ram prawnych (akt zbiorczy prawa cyfrowego), COM(2025) 837 final, 19.11.2025, procedura 2025/0360(COD). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:52025PC0837 (dostęp 15.11.2026)

Usługa

Porozmawiajmy o Państwa danych

Bezpłatna 30-minutowa rozmowa wstępna. Proszę krótko opisać zbiór danych i zamierzenie; opcjonalnie mogą Państwo podać preferowany termin.

Bezpłatna 30-minutowa rozmowa wstępna
Stała cena przy jasnym zakresie
Dane pozostają u Państwa
Wynik jako raport zarządczy

Usługi nie zastępują prawnej porady w zakresie ochrony danych.